Worden burgemeesters de nieuwe wereldleiders?

Republiek Amsterdam. De hoofdstad is trots op zijn geuzennaam; Amsterdammers knappen hun eigen zaakjes wel op, hun burgemeester voorop. Ook andere steden in Nederland kenmerken zich door een zelfbewuste houding. Daar is helemaal niets mis mee, zegt de Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber (1939). Hij gaat zelfs een stap verder; in zijn boek ‘If mayors ruled the world’ betoogt Barber dat de tijd is gekomen dat burgemeesters de wereld gaan leiden.

Wat hebben het Place de la Bastille (Parijs), Zuccotti Park (New York), het Tahrirplein (Caïro), Tiananmenplein (Beijing) en Taksimplein (Istanbul) met elkaar gemeen? Het zijn publieke plaatsen waar we democratie maken, zegt Barber. Stedelijke plekken waar mensen protesteren tegen hen die hun vrijheid willen beknotten. En de hele wereld kijkt inmiddels mee want dáár gebeurt het.

De stad is ons thuis. Het is de plek waar we worden geboren, waar we leren, werken, trouwen, kinderen krijgen en sterven. Het is de plek die ertoe doet, in tegenstelling tot een natie die abstract is, aldus Barber. De regering staat voor veel mensen op grote afstand en boezemt vaak weinig vertrouwen in, terwijl de eigen burgemeester, maar ook wethouders en raadsleden véél betrouwbaarder worden ingeschat. Dat komt doordat ze uit de buurt komen en ‘hands on’ zijn, zegt Barber. Ze werken met jouw buren.

Barber beschrijft de burgemeester, of hij/zij nu is gekozen of benoemd, als een thuisspeler. Iemand die pragmatisch en innovatief is ingesteld en die ziet wat er moet gebeuren. De stad is in wezenlijke zin multicultureel, en een goede burgemeester schuift alle ideologieën, godsdiensten en etnische verschillen aan de kant. Een anekdote die Barber graag vertelt, is die over Teddy Kollek die 28 jaar lang burgemeester van Jeruzalem was, tot 1993. Op een dag ontving hij verschillende geestelijk leiders die in zijn kantoor ruzie maakten over de toegang tot heilige plaatsen. Kollek luisterde een tijdje naar de bekvechtende rabbijnen, imams en priesters. Toen zei hij: ‘Heren. Bespaar me uw preken, dan zal ik uw riolering repareren.’ 

Politieke verschillen

In de wereld van Barber spelen politieke verschillen geen rol. Want, zegt hij, er is geen linkse of rechtse manier om problemen op te lossen. Hij illustreert dat met de vroegere burgemeester van New York: Bloomberg was eerst democraat, toen republikein en uiteindelijk onafhankelijk. Het partijlabeltje zat teveel in de weg. 

Betekenen Eberhard van der Laan, Ahmed Aboutaleb, Jan van Zanen en al hun collega’s méér voor de Nederlandse bevolking dan Mark Rutte? Barber is ervan overtuigd. Burgemeesters en premiers / presidenten staan aan andere uiteinden van het politieke spectrum, stelt hij. Een premier of president moet een ideologie hebben, een meta verhaal, een partij. Hij wil herkozen worden. Een burgemeester wil dat de metro rijdt. 

Het is wat kort door de bocht te suggereren dat we geen naties meer nodig hebben. Toch stelt Barber voor niet langer te spreken over naties maar over steden als het gaat om de oplossing van grensoverschrijdende problemen op het gebied van gezondheid, milieu, economie, technologie en veiligheid. Want in de dagelijkse realiteit worden deze problemen niet opgelost door naties maar door steden met een doortastende burgemeester, aldus Barber. Een mooi voorbeeld vindt hij de Klimaatconferentie van Kopenhagen. In december 2009 kwamen de vertegenwoordigers van meer dan 180 naties in Kopenhagen bij elkaar om afspraken te maken over het milieu. Hoe konden zij de gevolgen van de klimaatverandering met elkaar aanpakken? Er werd geen verdrag gesloten, hun soevereiniteit zat in de weg. Maar de burgemeester van Kopenhagen had tegelijkertijd 200 collega-burgemeesters uit de hele wereld uitgenodigd die apart met elkaar spraken en bleven zitten. Een slimme zet; wereldwijd komt 80% van de CO2-uitstoot immers van steden. De burgemeesters wisselden ideeën uit die direct toegepast konden worden op stedelijk niveau. Eén van hen was Job Cohen, toen nog burgemeester van Amsterdam. Hij herinnert zich de enorme dynamiek die daar in Kopenhagen ontstond. ‘Door al die verschillende voorbeelden uit al die verschillende steden kregen we het gevoel dat we de klimaatproblematiek in de steden daadwerkelijk konden aanpakken. Niet praten maar doen!’

Het was meer dan een gevoel. Die 200 burgemeesters toonden samen manieren om de CO2-uitstoot in hun steden drastisch te verminderen terwijl hun staten geen overeenkomst konden sluiten. Cohen: ‘Amsterdam liet bijvoorbeeld zien dat 60% van ons woon-werkverkeer daadwerkelijk per fiets ging. Dat heeft andere burgemeesters meer dan aan het denken gezet.’ En na Kopenhagen besloot de haven van Los Angeles bijvoorbeeld elektrische schepen in te zetten waardoor de CO2-uitstoot met de helft werd teruggebracht, terwijl Obama met lege handen thuiskwam.

Globale democratie

Decentralisatie is niet alleen in Nederland aan de orde. Overal in de wereld wordt de rol van het lokale bestuur belangrijker, en niet alleen in eigen stad of dorp. Barber wijst erop dat internationale stedenbanden zijn gericht op samenwerking en van elkaar leren zonder dat iemand nummer één wil zijn. Er bestaat inmiddels een veelheid aan internationale netwerken tussen steden die stilletjes goed werk verrichten. Barber zegt over de United Cities en Local Governments (UCLG), waarvan burgemeester Annemarie Jorritsma vice-voorzitter is, dat het ’s werelds grootste en invloedrijkste organisatie is waar niemand ooit van heeft gehoord.

Hij vindt dat steden en hun bestuurders een leidende rol moeten gaan spelen in de globale democratie. Want mondiale democratie via naties vindt Barber hopeloos verouderd. We kunnen hedendaagse grensoverschrijdende problemen niet oplossen met een systeem uit de 17e eeuw, zegt hij. Als we blijven zitten in onze nationale doos, verliezen we de democratie. Wat hem betreft nemen de steden – met hun pragmatische burgemeesters¬ − de leidende rol over. Barber droomt hardop van de Verenigde Steden van de Wereld, met een wereldwijd parlement van burgemeesters. Want een parlement van burgemeesters is een parlement van burgers, van ons, aldus Barber.

Link
5 maart 2014
Tekst: Trudy Admiraal
n.a.v. ‘If mayors ruled the world’ door Benjamin Barber

Volledige publicatie