Wat doet de gemeente?

Je vindt het vast heel gewoon dat in Nederland de kinderen naar school gaan, dat het afval wordt opgehaald, dat er parkeerterreinen bestaan en dat er nieuwbouwwijken worden gebouwd. Allemaal zaken die de overheid in Nederland regelt. De overheid is onderverdeeld in Rijksoverheid, provincies en gemeenten. Maar wie doet wat?

In grote lijnen kun je zeggen dat gemeenten voor de zaken zorgen die direct in jouw buurt spelen. Ook voeren gemeenten taken uit in opdracht van de Rijksoverheid. Op deze pagina leggen we uit welke taken gemeenten hebben.

Burgerzaken

De taken die vallen onder het kopje 'Burgerzaken'  zijn de bekendste taken van de gemeente. Bijna iedereen weet wel dat je voor je paspoort, je identiteitskaart en je rijbewijs naar het gemeentehuis moet. Ook trouwen doe je op het gemeentehuis.

Basisregistratie personen

De gemeente houdt ook bij wie er in de gemeente wonen. Dat gebeurt in de Basisregistratie personen (BRP), de vroegere gemeentelijke basisadministratie personen (GBA). Dit betekent dat je het aan de gemeente moet doorgeven als je bijvoorbeeld verhuist of als je een kind krijgt.

(Digitale) dienstverlening

Gemeenten proberen om al deze zaken zo gemakkelijk mogelijk te maken voor hun inwoners door diensten via internet aan te bieden. Handig: maak een afspraak met je gemeente! Zo kun je al in veel gemeenten je verhuizing via de gemeentelijke website doorgeven of een uittreksel BRP via de website aanvragen.

Ook kun je, als je bijvoorbeeld een nieuw paspoort of rijbewijs nodig hebt, steeds vaker een tijdstip afspreken bij de gemeente, zodat je niet in de rij hoeft te staan.

 

Ruimte en bereikbaarheid

Een van de belangrijkste taken van de gemeente is het zorgen voor voldoende woningen voor alle inwoners. Bovendien moeten er verschillende soorten woningen zijn. Er moeten woningen zijn voor gezinnen, bejaarden en alleenstaanden, er moeten dure en goedkope woningen zijn, grote en kleine.

Bestemmingsplannen

De gemeente regelt via bestemmingsplannen waar nieuwe woonwijken mogen worden gebouwd of bestaande wijken mogen worden uitgebreid. Bestemmingsplannen zijn voor jou als inwoner heel belangrijk!In de bestemmingsplannen legt de gemeente vast welk deel voor huizen is, welk deel voor natuur en welk deel voor bedrijven.  In een bestemmingsplan vind je bijvoorbeeld of je een bedrijf aan huis mag beginnen. En je leest daarin welke ontwikkelingen er voor jouw wijk/buurt zijn gepland, zoals de bouw van een winkelcomplex.

Verkeers- en vervoersplan

Gemeenten gaan ook over een goede bereikbaarheid (van woningen, bedrijven, etc) en over verkeersveiligheid. Ze leggen straten en wegen aan, voetpaden, fietsroutes en parkeerterreinen. En zij zorgen voor het onderhoud ervan. Veel gemeenten maken daarnaast een verkeers- en vervoersplan waarin onder andere staat welke straten voor doorgaand verkeer zijn bestemd en welke voor het lokale verkeer.

 

Milieu en duurzaamheid

(Gescheiden) afvalinzameling is een belangrijke taak van gemeenten. Gemeenten doen dit op verschillende manieren. Bijvoorbeeld via aparte containers op diverse plekken in de gemeente waar je je papier, glas, plastic en textiel in kunt gooien. Of door inwoners containers te geven waar ze hun afval in kunnen gooien. De gemeente komt eens in de zoveel tijd langs om de containers leeg te maken.

Milieu

Een andere taak van de gemeente is toezicht op het milieu. Gemeenten geven bedrijven een milieuvergunning. Toezichthouders van de gemeente controleren of de bedrijven zich aan de milieuvergunning en aan de wet houden. De milieupolitie van de gemeente kan optreden tegen mensen en bedrijven die op de verkeerde manier groot vuil aanbieden of gevaarlijke stoffen afvoeren.Vraag bij je gemeente welke subsidies er zijn voor energiebesparende maatregelen, zoals woningisolatie.

Klimaatbeleid

Daarnaast houden veel gemeenten zich actief bezig met klimaatbeleid. Denk aan energiebesparing, waterbesparing en het gebruik van milieuvriendelijke energiebronnen. Dit doen gemeenten samen met anderen, zoals het bedrijfsleven. En natuurlijk met jou als inwoner.

 

Leefomgeving

Ook een schone stad is een van de taken van een gemeente. Vaak werken gemeenten hierbij samen met inwoners, bijvoorbeeld in de strijd tegen zwerfafval en hondenpoep. Gemeenten zorgen voor speciale afvalbakken voor hondenpoep of maken gebruik van hondenpoepzuigers. En als hondenbezitter ben je natuurlijk zelf verantwoordelijk voor het opruimen van de poep van je hond.

Soms kun je als buurt het beheer van openbaar groen overnemen van je gemeente. Informeer bij je gemeente.

Gemeenten zorgen verder voor aanleg en onderhoud van openbaar groen. Inwoners kunnen ook hier een eigen bijdrage leveren.

Andere taken

Maar leefomgeving betekent meer: de riolering hoort bijvoorbeeld ook hierbij. De gemeente is verantwoordelijk voor onderhoud en beheer van de riolering. En ook loszittende stoeptegels, een kapotte lantaarnpaal, afgewaaide takken, geluidsoverlast en dergelijke zijn zaken waarvoor je bij je gemeente terechtkunt. Dit soort zaken kun je in veel gemeenten digitaal, via de website melden.

 

Veiligheid en openbare orde

Om te zorgen voor een veilige en leefbare woonomgeving stellen gemeenten regels op voor wat wel en niet mag in de openbare ruimte. En ze controleren vervolgens of iedereen zich aan de regels houdt. Dat gebeurt bijvoorbeeld via de gemeentelijke handhavers. Die houden toezicht en grijpen in als dat nodig is. Denk aan verkeerd geplaatst huisafval of verkeerd geparkeerde auto’s.

Gemeenten kunnen ook camera’s plaatsen. Dat doen zij bijvoorbeeld om de veiligheid te verbeteren tijdens uitgaansavonden. De camera’s kunnen ook helpen bij het voorkomen en terugdringen van overlast en vandalisme. Daarnaast helpt goede straatverlichting voor een groter gevoel van veiligheid op straat.Bijna alle gemeenten in Nederland zijn aangesloten bij Burgernet. Informeer ernaar bij je eigen gemeente.

Burgernet

Door lid te worden van Burgernet kun je meehelpen aan de veiligheid binnen je gemeente. Burgernet is een samenwerking tussen burgers, gemeente en politie om de veiligheid in de woon- en werkomgeving te vergroten. Voor Burgernet wordt gebruikgemaakt van een telefonisch netwerk van inwoners en (medewerkers van) bedrijven uit de gemeente.

 

Jeugd en onderwijs

Nederlandse kinderen zijn de gelukkigste van de wereld. Toch maakt één op de vijf jongeren gebruik van hulp, zorg of een behandeling. Gemeenten zijn ervoor verantwoordelijk dat jongeren en ouders bij problemen snel en goed geholpen worden. Via de huisarts, school of via de door de gemeente georganiseerde toegang (zoals wijkteams, gebiedsteams) komt een kind bij een hulpverlener terecht. De gemeente zorgt ervoor dat passende hulp wordt geboden. De Jeugdwet regelt dit. Hieronder valt alle jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.

Eén hulpverlener

In plaats van met verschillende organisaties is er één hulpverlener die coördineert. Dit maakt het mogelijk om snel en effectief ondersteuning te bieden. Ouders zijn als eersten verantwoordelijk voor het gezond en veilig opgroeien van hun kinderen en worden ook aangesproken op die verantwoordelijkheid. De gemeente komt pas in beeld als dit niet vanzelf gaat. Gemeenten kunnen op basis van de specifieke situatie van een kind maatwerk leveren en verbinding leggen met zorg, onderwijs, werk en inkomen, sport en veiligheid.

Jeugdgezondheidszorg

Gemeenten zijn ook verantwoordelijk voor de jeugdgezondheidszorg (JGZ). De taken voor de jeugdgezondheidszorg laten ze vaak uitvoeren door de GGD (bijvoorbeeld voorlichting over gezondheid, opvoeding en ontwikkeling).

Onderwijs

Bij de taken van gemeenten rond onderwijs moet je denken aan de aanwezigheid van voldoende scholen voor openbaar onderwijs binnen de gemeente. En aan de financiering van de bouw en het onderhoud van schoolgebouwen. Gemeenten spelen verder een rol bij het voorkomen van schooluitval, via de leerplichtambtenaren die bij hen in dienst zijn. Gemeenten werken hierbij samen met onder andere scholen, bedrijfsleven en hulpverlening. Bovendien zorgen gemeenten voor extra begeleiding voor leerlingen die dat nodig hebben. Wist je bijvoorbeeld dat de leerplichtambtenaar in dienst is van de gemeente?

Passend onderwijs

Scholen hebben een zorgplicht. Kort gezegd, betekent dit dat scholen elk kind een passende onderwijsplek moeten aanbieden. Dus ook kinderen die extra ondersteuning nodig hebben.

 

Maatschappelijke ondersteuning

De gemeente is verantwoordelijk voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit betekent dat de gemeente oudere inwoners kan ondersteunen met hulp aan huis, maar ook dagopvang regelt voor verstandelijk gehandicapten of beschermd wonen voor mensen met psychische problemen.

Hulp aan huis

Behalve huishoudelijke hulp kan je bij hulp aan huis ook denken aan het regelen van een woningaanpassing of de regiotaxi.

Opvang

Gemeenten zorgen voor de opvang van dak- en thuislozen en de hulp bij het zo veel mogelijk zelfstandig kunnen wonen aan mensen met psychische problemen (‘beschermd wonen’). Daarnaast is de dagopvang (‘dagactiviteiten’) en begeleiding voor (thuiswonende) inwoners met een verstandelijke handicap een taak van gemeenten.

Vrijwilligerswerk en mantelzorg

Een andere taak is het ondersteunen van vrijwilligers en mantelzorgers. Als je zorgt voor een chronisch zieke partner of een kind met een beperking, dan kun je de gemeente om ondersteuning vragen. Gemeenten ondersteunen ook het vrijwilligerswerk.

Huiselijk geweld

Gemeenten zijn betrokken bij het bestrijden en voorkomen van huiselijk geweld.

 

Werk en inkomen

Gemeenten proberen te zorgen voor voldoende werk voor hun inwoners. Dat kunnen ze bijvoorbeeld doen door te proberen bedrijven naar hun gemeente te halen en daarmee extra banen. Zelf heb je vooral met de gemeente te maken als je op zoek bent naar een baan of als je een eigen bedrijf  wilt beginnen. En als je voor een nieuwe baan een Verklaring omtrent het gedrag (VOG) nodig hebt.

Arbeidsbeperking

Mensen met een beperking kunnen vaak moeilijk werk vinden. Denk bijvoorbeeld aan gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Dat is jammer, want werk is de sleutel tot meedoen in de samenleving. In de Participatiewet is daarom geregeld dat gemeenten ook mensen met een arbeidsbeperking helpen om aan de slag te komen bij een ‘gewone’ werkgever.

Om dat voor elkaar te krijgen, kijken gemeenten naar wat mensen wel kunnen en hoe ze zich verder kunnen ontwikkelen. Gemeenten bieden werkgevers en werkzoekenden ondersteuning en begeleiding. Werkgevers hebben afgesproken om hierbij te helpen en voor banen te zorgen voor mensen met een arbeidsbeperking.

Als mensen niet aan een betaalde baan geholpen kunnen worden, kijken gemeenten of mensen vrijwilligerswerk kunnen doen of kunnen werken op een beschutte werkplek.

Bijstandsuitkering

Lukt het niet om een baan te vinden? Of heb je te weinig geld om van te leven? Dan kun je bij je gemeente een bijstandsuitkering aanvragen. Krijg je een bijstandsuitkering, dan moet je wel actief op zoek naar werk. Een bijstandsuitkering is namelijk altijd een tijdelijke oplossing. De gemeente kan je helpen om zo snel mogelijk aan het werk te gaan, bijvoorbeeld met scholing en begeleiding. Heb je wel werk maar een laag inkomen, dan kun je bij je gemeente terecht voor financiële ondersteuning (bijzondere bijstand).

Ben je jonger dan 27 jaar? Dan kun je niet meteen een bijstandsuitkering aanvragen, maar moet je eerst zelf actief op zoek naar werk of een opleiding. Na vier weken kun je bij de gemeente een uitkering aanvragen.

 

Lokale economie

Gemeenten hebben een rol in het zorgen voor een gevarieerd winkelaanbod, met grote en kleine ondernemers. Ook proberen gemeenten bedrijven aan te trekken. De gemeente kan dit doen door bijvoorbeeld te zorgen voor een goede bereikbaarheid van het centrum of de aanleg van een bedrijventerrein. Ook stellen gemeenten de regels op voor koopzondagen en avondopenstelling, en geven zij vergunningen voor markten. Allemaal zaken die van invloed zijn op de lokale economie.

 

Cultuur en sport

Gemeenten stimuleren sporten en bewegen en zorgen voor bouw, beheer en exploitatie van sportparken, zwembaden en sporthallen. Gemeenten maken zelf hun cultuur- en sportbeleid; ze maken eigen keuzes. Ze kunnen er bijvoorbeeld voor kiezen om meer aandacht aan cultuuronderwijs te geven. Of om op sportgebied vooral aandacht te geven aan mensen die niet zoveel bewegen. Daarnaast ondersteunen gemeenten bijvoorbeeld toneelgezelschappen en muziekkorpsen met subsidies.

Er is geen geld om alles te doen, daarom zoeken gemeenten vaak de samenwerking met andere partijen. Denk aan scholen, ondernemers en de provincie. Wil je zelf of samen met anderen activiteiten opstarten op cultureel of sportgebied? Probeer eens via crowdfunding geld bij elkaar te krijgen. Of informeer bij je gemeente of je subsidie kunt krijgen.

Meer weten?